Open warmtenet met aquathermie voor nieuwe woningen in Harderwijk

Aanleg warmtenet

Aanleg warmtenet

In de nieuwe wijk Waterfront in Harderwijk worden woningen straks verwarmd met restwarmte van de nabijgelegen rioolzuiveringsinstallatie. Het warmtenet wordt zo ontworpen dat er in de toekomst ook andere buurten in de omgeving op kunnen worden aangesloten.

Haalbaar, betrouwbaar en betaalbaar

De derde fase van het nieuwbouwproject Waterfront in Harderwijk wordt energieneutraal en aardgasvrij ontwikkeld. In een vooronderzoek heeft de gemeente verschillende duurzame warmte-opties verkend. Een warmtenet met thermische energie uit afvalwater is daarbij als meest haalbare, betrouwbare en betaalbare oplossing naar voren gekomen. Het uitgangspunt is dat het warmtenet open staat voor verschillende bronnen, bijdraagt aan een forse vermindering van de CO2-uitstoot en opschaalbaar is naar anderen gebieden.

Het warmtenet maakt gebruik van gezuiverd afvalwater van de rioolwaterzuivering van het Waterschap Vallei en Veluwe in het nabijgelegen bedrijventerrein Lorentz. Het afvalwater, met een temperatuur van 8 tot 25°C, wordt via een warmte-koude-opslagsysteem (WKO) naar de woningen getransporteerd. In de zomer levert het systeem comfortkoeling.

Open warmtenetwerk

Aan het warmtenet in Harderwijk worden in eerste instantie ruim duizend nieuwe woningen in Waterfront aangesloten. In de toekomst wordt het warmtenet mogelijk uitgebreid naar gebouwen in woon- en recreatiegebied de Kop van de Stadswerven in Waterfront, het stadhuis, en een deel van de nabijgelegen Zeebuurt.

De gemeente Harderwijk werkt momenteel de governance van het open warmtenet verder uit. De gemeente investeert in voorfinanciering van het project, en onderzoekt samenwerking met de provincie Gelderland en Firan voor het eigenaarschap en de exploitatie van het warmtenetwerk. De gemeente selecteert ook een warmteleverancier die de stadswarmte aan de bewoners gaat leveren.

Gemeentelijke klimaatdoelen

De ontwikkelaars van het vastgoed in Waterfront zijn enthousiast over het warmtenet als duurzame warmte-oplossing. De inzet van lokale restwarmte sluit ook aan bij de gemeentelijke klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen. Met onder meer de routekaart De Energieke Stad en het uitvoeringsprogramma Aardgasvrij Harderwijk worden concrete stappen gezet naar een energieneutrale gemeente. Het warmtenet levert naar verwachting een vermindering van de CO2-uitstoot van 25 tot 35 procent op.

Bij het warmtenet voor Waterfront in Harderwijk zijn onder meer de gemeente Harderwijk, Waterschap Vallei en Veluwe, projectontwikkelaars Synchroon, BPD/Trebbe en Ontwikkelingscombinatie Waterfront Harderwijk VOF, en Firan betrokken.


Kay AntonissenProductontwikkelaarMeer over Kay


Uw gemeente aardgasvrij


Concrete plannen voor een open en onafhankelijk warmtenet? Neem contact op!




Arnhemse wijk Elderveld-Noord, Fotograaf: Michiel Verbeek
Om 800 woningen in de Arnhemse wijk Elderveld-Noord aardgasvrij te maken heeft Firan samen met gemeente, woningcorporaties en het waterschap onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden van een warmtenet. De bron van dat nieuwe warmtenet is de restwarmte van de nabijgelegen rioolwaterzuiveringsinstallatie.
Firan, Waternet en De Key slaan de handen ineen en tekenden een samenwerkingsovereenkomst. Ze verkennen de weg naar een warmtenet in Amsterdam met warmte uit rioolwater om aan te tonen dat een groot aantal huishoudens in onze hoofdstad door gebruikmaking van deze warmte op een betaalbare manier aardgasvrij kan worden.

Warmtenet in Kerschoten als stap naar een aardgasvrij Apeldoorn

Kerschoten wordt mogelijk als eerste Apeldoornse wijk aardgasvrij gemaakt. Bewoners, woningcorporaties, scholen, de gemeente, het Waterschap en Firan werken er samen aan de ontwikkeling van een warmtenet.

Onder de noemer Kerschoten Energieneutraal (KEN) werken de gemeente Apeldoorn, lokale ondernemers, drie woningcorporaties en twee wijkraden al sinds 2013 aan een duurzame wijk. Het doel is om samen met bewoners energie te besparen én lokaal op te wekken. Onderdeel van het ontwikkelplan is de aanleg van een warmtenet voor corporatiewoningen en particulier vastgoed in de naoorlogse wijk.

Warmte van het Waterschap

Uit een haalbaarheidsonderzoek is de mogelijkheid naar voren gekomen om een warmtenet te ontwikkelen met aquathermie, waarvoor gebruik wordt gemaakt van de rioolwaterverzuivering van het Waterschap Vallei en Veluwe. In combinatie met een warmtepomp levert het warmtenet de woningen en utiliteitsgebouwen in Kerschoten dan warmte (op 70 graden) voor verwarming en warm water, zonder dat er op gebouwniveau verregaande isolatiemaatregelen en andere ingrijpende aanpassingen zijn vereist.

Duurzame bronnen

In eerste instantie worden ongeveer 900 woningen en enkele scholen op het warmtenet aangesloten. Het plan is om in 2030 de hele wijk Kerschoten – met zo’n drieduizend woningen – van stadsverwarming te voorzien. Daarvoor zijn naast de warmte van het Waterschap ook andere duurzame bronnen nodig zijn. In de bronstrategie worden daarvoor de opties op een rij gezet.

Een open warmtenet voor iedereen

Een haalbaar en betaalbaar warmtenet voor iedereen, met een transparante business case en een nauwe betrokkenheid van bewoners. Dat is de inzet van Kerschoten Energieneutraal en de andere partijen die zijn betrokken bij de plannen voor het warmtenet, dat als een open net met een onafhankelijk netbeheer wordt ontwikkeld. Zo krijgen meerdere warmtebronnen en warmteleveranciers onder gelijke voorwaarden toegang tot het warmtenet. De uitbreiding naar andere delen van Apeldoorn en de koppeling met andere lokale en regionale warmte-initiatieven vinden dan plaats onder gemeentelijke regie. Alle afnemers van de warmte selecteren gezamenlijk de eerste warmteleverancier.

Participatie in proeftuin

De gemeente stimuleert en regisseert de participatie in de wijk. De zogenoemde KEN-regisseur onderhoudt nauwe contacten met bewoners en begeleidt het maandelijkse overleg met de energiewerkgroep in de wijk. Verder zijn er bewonersbijeenkomsten waar naast de wethouder ook het Waterschap, de woningcorporaties en Firan in gesprek gaan met bewoners en ondernemers in Kerschoten.

De gemeente ondersteunt particulieren via het energieloket met advies over energiebesparing, duurzame maatregelen en subsidies. Daarnaast gebruikt de gemeente een bijdrage van ruim zeven miljoen euro van het landelijke Programma Aardgasvrije Wijken voor het onderzoek naar en de aanleg van een warmtenet in Kerschoten. Naar verwachting levert het warmtenet dan in 2023 de eerste warmte aan de woningen

Het warmtenet voor Kerschoten is een samenwerking tussen de gemeente Apeldoorn, de woningcorporaties De Goede Woning, Ons Huis en de Woonmensen, Waterschap Vallei en Veluwe, de Jacobus Fruijtier Scholengemeenschap, Liander en Firan.


Theo VoskuilenSenior businessontwikkelaarMeer over Theo


Uw gemeente aardgasvrij


Concrete plannen voor een open en onafhankelijk warmtenet? Neem contact op!




Ondertekening samenwerkingsovereenkomst om de haalbaarheid van een warmtenet voor de Bloemenbuurt in Didam verder te onderzoeken
Woningcorporatie Plavei, gemeente Montferland en Firan zetten een nieuwe stap op weg naar een aardgasvrije warmte-oplossing voor de Bloemenbuurt in Didam.
Betaalbaarheid is een speerpunt in de zoektocht naar aardgasvrije warmte-oplossingen. Wat zijn dan de issues, uitdagingen en must-do's? Woningcorporatie Plavei en Firan met elkaar in gesprek

Warmte uit het riool voor duurzaam verwarmde corporatiewoningen in Amsterdam

Samen met woningcorporatie De Key onderzoekt Firan de mogelijkheden en kosten voor een warmtenet met riothermie als bron.

In het Amsterdamse Buikslotermeer worden de 8 flatgebouwen met corporatiewoningen momenteel collectief verwarmd met gasketels. Door een warmtenet aan te leggen dat wordt verwarmd door de nabijgelegen hoofd(pers)leiding van riolering, wordt het gasverbruik met zo’n 75-90% teruggebracht. Ook wordt de uitstoot van CO2 hiermee gereduceerd.

De panden uit de jaren ‘70 zijn nu matig tot slecht geïsoleerd. Om deze door het jaar heen te verwarmen, blijven gasketels beschikbaar als back-up en piekvoorziening. Op termijn worden alle 870 appartementen aan de H. Cleyndertweg gerenoveerd. Afhankelijk van de oorsprong van de gebruikte elektriciteit voor het warmtenet kan de warmtevoorziening dan zelfs helemaal emissieloos worden.

Warmtenet met riothermie als bron

Met de overtollige warmte uit nabijgelegen grote rioolleidingen wordt water in het warmtenet opgewarmd tot 15 graden. Het opgewarmde water wordt in een warmte-koude-opslag onder de grond opgeslagen tot het nodig is. Het warmtenet kan vanuit deze warmtebuffers het hele jaar een stabiele temperatuur aan warmte leveren. Warmtepompen in elk van de 8 appartementenflats zorgen ervoor dat de warmte uit de buffers wordt opgewaardeerd naar de juiste temperatuur voor de appartementen.

Duurzamer én betaalbaarder

Volgens berekeningen die uitgaan van het Total Cost of Ownership is dit warmtenet duurzamer én betaalbaarder dan alternatieve oplossingen. Daarnaast kan het project een voorbeeld zijn van omschakeling naar duurzame warmtevoorziening in de bestaande sociale woningbouw. Gemeente Amsterdam ondersteunt het project omdat het past bij de ambitie om in 2040 als gemeente aardgasvrij te zijn.

Het project in Amsterdam Buikslotermeer is een samenwerking tussen Woningcorporatie De Key, Waternet en Firan.

Infographic riothermie


Kay AntonissenProductontwikkelaarMeer over Kay


Meer weten?


Firan helpt lokale partijen met de realisatie van open en onafhankelijke energie infra.




Arnhemse wijk Elderveld-Noord, Fotograaf: Michiel Verbeek
Om 800 woningen in de Arnhemse wijk Elderveld-Noord aardgasvrij te maken heeft Firan samen met gemeente, woningcorporaties en het waterschap onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden van een warmtenet. De bron van dat nieuwe warmtenet is de restwarmte van de nabijgelegen rioolwaterzuiveringsinstallatie.


Aquathermie voor Arnhemse wijk Elderveld-Noord

Afbeelding van de Arnhemse John Frostbrug

Afbeelding van de Arnhemse John Frostbrug

In de wijk Elderveld-Noord in Arnhem hebben de gemeente, woningcorporaties, het waterschap en Firan onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden om woningen aardgasvrij te maken met restwarmte uit afvalwater van de rioolwaterzuivering. In totaal is er voldoende duurzame aquathermie beschikbaar voor 1.500 woningen. Het aantal aansluitbare gebouwen is verder uit te breiden door ook uit de riolering in de wijk warmte te winnen en door de warmte die in de zomer niet benut wordt in de bodem op te slaan voor in de winter.

De gemeente Arnhem heeft de ambitie om uiterlijk in 2030 in totaal 6.500 woningen aardgasvrij te maken, als onderdeel van de verduurzaming van de lokale energievoorziening. De inzet is dat de aardgasvrije alternatieven betaalbaar, eerlijk en duurzaam zijn. Daarom zijn bewoners niet verplicht om aan te sluiten op een warmtenet, en is het uitgangspunt dat de woonlasten na de overgang naar de nieuwe warmtevoorziening gelijk blijven.

Aardgasvrij door aquathermie

Samen met de woningcorporaties Vivare en Volkshuisvesting, Waterschap Rivierenland en Firan is de gemeente Arnhem een project gestart om de wijk Elderveld-Noord stapsgewijs via een warmtenet aardgasvrij te maken. Daarbij wordt gebruik gemaakt van restwarmte van de rioolwaterzuiveringsinstallatie aan de rand van de wijk. Firan ontwikkelt, realiseert en beheert de infrastructuur van het nieuwe publieke warmtenet.

Warmte uit afvalwater

Na het zuiveringsproces heeft het afvalwater uit de zuiveringsinstallatie van Waterschap Rivierenland een temperatuur van 10 tot 25°C. De warmte die aan het water wordt onttrokken, wordt via een warmtepomp op de gewenste temperatuur worden om woningen van verwarming en warm tapwater te voorzien. Het warmtenet transporteert de warmte naar de woningen.

Schematische weergave van thermische energie uit afvalwater met collectieve warmtepomp

Betaalbare warmte voor huur- en koopwoningen

In de eerste fase zullen ongeveer 800 woningen in Elderveld-Noord gebruik maken van de restwarmte van de waterzuiveringsinstallatie van Waterschap Rivierenland. Het gaat om 700 huurwoningen en 100 woningen in particulier eigendom. Voor deze eerste fase is een rijksbijdrage aangevraagd uit het Programma Aardgasvrije Wijken.

Met het project, dat van start gaat in 2021, is een totale investering van ruim dertig miljoen euro gemoeid. Het Arnhemse Klimaatfonds stelt hiervoor 490.000 euro ter beschikking. Daarnaast heeft de gemeente een bijdrage van ruim zes miljoen euro ontvangen uit het Programma Aardgasvrije Wijken. Om de huurwoningen te verduurzamen naar energielabel A en klaar te maken voor een aansluiting op het warmtenet investeren ook de woningcorporaties in het project. Daardoor zullen de energielasten voor huurders dalen.

Particuliere woningbezitters krijgen het aanbod om de overstap te financieren met behulp van een subsidie uit het project en een lening met aantrekkelijke voorwaarden. Omdat de maandelijkse energiekosten afnemen als gevolg van de verbeterde isolatie, blijven de woonlasten naar verwachting gelijk.

Verduurzaming en vernieuwing

De gemeente Arnhem ziet de ontwikkeling van het warmtenet als onderdeel van een gecombineerde inzet op verduurzaming en wijkvernieuwing in Elderveld-Noord. In de wijk ligt het oudste gasnet van Arnhem en het riool moet binnen nu en tien jaar vervangen worden. De slimme aanpak van de verschillende ondergrondse werkzaamheden vermindert kosten en de overlast voor de omgeving.

Ook in andere Arnhemse wijken werken de gemeente, woningcorporaties, Firan samen met partners aan de aanleg en uitbreiding van het lokale warmtenet. Voor de wijken Vredenburg en Kronenburg wordt daarvoor gekeken naar de mogelijkheden van lagetemperatuurnetten met warmte uit oppervlaktewater.

Het warmteproject in Elderveld-Noord is een samenwerking tussen de gemeente Arnhem, woningcorporaties Vivare en Volkshuisvesting, Waterschap Rivierenland en Firan.


Theo VoskuilenSr. BusinessontwikkelaarMeer over Theo


Meer weten?


Heeft uw gemeente concrete plannen voor een open en onafhankelijk warmtenet?




Voldoende groene stroom beschikbaar voor voertuigen, zonder dat het elektriciteitsnetwerk overbelast raakt? Qirion en Firan vertellen over de mogelijkheden van energy hubs.




Duurzame warmte en koude voor de Arnhemse wijk Vredenburg

Brug Arnhem

In Arnhem is gestart met een bijzonder project dat gebruik maakt van aquathermie. In eerste instantie worden in ieder geval twee kantoorgebouwen van warmte en koude uit grond- én oppervlaktewater voorzien. Later worden ook het gemeentelijk vastgoed en enkele honderden woningen in de wijken Vredenburg en Kronenburg aangesloten op deze voorziening.

Aquathermie-systeem met warmte-koude installatie

Vanuit de collectieve warmte-koude installatie (WKO) wordt via een bronnet warmte en koude naar de afnemers in de wijk getransporteerd. Met behulp van oppervlaktewater wordt de WKO-bron effectief geregenereerd.

WKO-systeem in waterwingebied

Onderzoek van Rijkswaterstaat laat zien dat warmte uit oppervlaktewater in de toekomst kan bijdragen aan de verwarming van mogelijk één miljoen woningen in Nederland. Omdat de wijk Vredenburg in het waterwingebied van waterbedrijf Vitens in Arnhem ligt, kunnen er in deze wijk geen WKO-systemen worden aangelegd. Het gemaal en de collectieve WKO liggen daarom buiten dit wingebied.

Start realisatie in 2021

Komend jaar wordt gewerkt aan het opstellen van een projectplan waarbij er ook een samenwerkingsovereenkomst getekend zal worden. Bij positief resultaat kan fase 1, de aansluiting van twee kantoorgebouwen van Vastgoedbedrijf Rijsterborgh en Rijksvastgoedbedrijf, in 2021 gestart worden. De haalbaarheid voor het leveren van warmte aan 550 woningen, fase 2, wordt momenteel nog onderzocht.

Het project is een samenwerking tussen gemeente Arnhem, energiebedrijf ENGIE, adviesbureau IF Technology en Firan. Met Vastgoedbedrijf Rijsterborgh en het Rijksvastgoedbedrijf zijn leveringsovereenkomsten getekend. Met de woningbouwcorporaties Vivare, Volkshuisvesting en Portaal wordt onderzocht of aansluiting van hun woningbezit haalbaar is. Dit initiatief wordt ondersteund door de provincie Gelderland.


Leonie SchaartSr. Businessontwikkelaar


Meer weten?


Weten hoe wij met warmte uit afval-, drink- en oppervlaktewater uw warmtevoorziening kunnen verduurzamen? Neem contact op met Firan.




Voldoende groene stroom beschikbaar voor voertuigen, zonder dat het elektriciteitsnetwerk overbelast raakt? Qirion en Firan vertellen over de mogelijkheden van energy hubs.